sajad andishe

فرهنگی

شیوه های مدیریت کلاس

چكيده ي مقاله

 

پيشرفت هر جامعه اي به چگونگي كيفيت آموزش و پرورش آن جامعه بستگي دارد . آموزش و پرورش اگر راه دموكراسي  و روش علمي پيش گيرد زمينه ي ايجاد جامعه اي پيشرفته را مهيا مي سازد .به منظور رسيدن به اين دموكراسي ، رعايت قانون و نظم و ايجاد نگرش مثبت در اين زمينه و اعمال آن توسط افراد يك جامعه ، به خصوص متو ليان امر خطير تعليم و تربيت ، ضرورت مي يابد . در اين مقاله ، سعي بر اين است كه ضمن تعريف كليد واژه هاي ارائه شده ، به مواردزير پرداخته شود:

-         اهميت و ضرورت نظم و انضباط در كلاس

-         روش تدريس مناسب

-         راه ها و فنون ايجاد نظم كلاس و يا مديريت كلاس

-         ويژگي هاي رفتاري و اخلاقي يك معلم و رابطه ي آن با ايجاد نظم كلاس .

 

همچنين در اين مقاله ضمن تبيين وتوضيح مواد ذكر شده و ارائه ي راه حل هاي كاربردي بر مبناي تئوري هاي علم تعليم و تربيت در رابطه با موضوع مقاله ، در پايان پيشنهادهايي نيز براساس موضوع مهم مديريت كلاس كه همه ي معلمان و استادان دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي با آن درگير مي باشند ، ارائه مي گردد .

كليد واژه ها : مديريت ، كلاس ، نظم كلاس ، فنون تدريس

 

 


 

مقدمه

آموزش و پرورش علاوه بر اين كه در دسته بندي مشاغل در رده بالايي قرار دارد.از نظر پيچيدگي نيز جزء پيچيده ترين حرفه هاي تخصصي دسته بندي مي گردد.(علاقه بند،1375)

اشراف معلم بر موضوعات درسي ، مسائل يادگيري ، الگوها[2] ، مهارت ها[3] ، روش ها [4]، راهبردها[5] ، و فنون تدريس[6]، از عوامل عمده ي اثر بخشي رفتار و مديريت كلاسي مي باشد .

دررفتاركلاسي و ارتباط معلم با دانش آموزان با توجه به اين كه مدرسه و كلاس سازمان هاي اجتماعي آموزش تربيتي مي باشد . از نظر يه هاي سازماني استفاده مي گردد.

كلاس درس يك سازمان اجتماعي آموزش است ،سازمان هاي اجتماعي ، آموزشي – تربيتي ، بدون پيروي محض از ارتباطات رسمي  در جهت پويايي پيش مي روند . وجود نظم و انضباط در كلاس و يا به عبارتي مديريت كلاسي ، جهت اثر بخشي و كارآيي و در نهايت بهره وري كار يك معلم بسيار مؤثر مي باشد . بنابراين لازم است در اين خصوص فنون و ويژگيهاي مورد نياز مديريت كلاس شناسايي و تبيين گردد، تا مورد استفاده ي همه ي كساني كه با آموزش و پرورش سر و كار دارند ، قرار گيرد .

 

تعريف مديريت

از مديريت تعريف هاي زيادي شده است كه بر اساس اهميت كاربرد آن ها در رفتار كلاسي به برخي اشاره ميشود .يكي از تعاريف قابل قبول مديريت در امر رفتار كلاسي اين تعريف است:

مديريت يعني هنر انجام دادن كارها به وسيله ي ديگران (فالت) در اين تعريف ، رفتار  آمرانه ي معلم و همچنين خود محوري وي مورد  انتقاد قرار مي گيرد . با توجه به اين تعريف ، معلم بايستي يك راهنماي خوب باشد ، ولي كارها توسط خود دانش آموز انجام شود . و آنها در امر يادگيري فعال باشند. بديهي است كه هر چه مشاركت دانش آموزان در فعاليتهاي كلاسي و در امر يادگيري بيشتر باشد ،رشد مهارت هاي گوناگون در آنان بيشتر مي شود ،و متكي به خود مي گردند و اعتماد بنفس در آنان رشد مي كند . بايد در نظر داشت كه اين تعريف در كلاس هايي كه فراگيران دوران كودكي را طي مي كنند ،داراي كاربرد زيادي نيست در مقطع ابتدايي ،پيش از آنكه معلم به كودكان آموزش دهد ،بايستي عمدتآ خود ، برنامه ريز بوده و اهداف آموزشي را دنبال كند ، زيرا با توجه به ويژگي هاي خاص كودكان اولآمتكي به ديگران بوده و ثانيآ كم تجربه مي باشند ، اين وظيفه به معلم برمي گردد ، در حالي كه آموزش بزرگسالان به دليل اينكه آنان در امر برنامه ريزي هاي درسي و كلاسي ، از اهميت زيادي برخوردار مي گردد . با توجه به موارد فوق در آموزش دوره هاي بالاتر ، لازم است فراگيران ، خود در امر يادگيري مشاركت داشته باشند . در تعريف ديگر مديريت كار كردن با افراد به وسيله اعضاي گروه هابراي تحقق اهداف سازماني بيان شده است (پرداختچي 1372)

در اين تعريف ، اهميت مشاكت معلم به عنوان رهبر و راهنماي دانش آموزان ، بيشتر ملحوظ است ، بدين معني كه پس از اينكه اهداف مشخص شد معلم و دانش آموزان بايستي با برنامه ريزي صحيح راه رسيدن به آن را دنبال كنند .

 

تعريف مديريت كلاس

مديريت كلاس درس عبارت ازرهبري كردن امور كلاس درس از طريق : تنظيم برنامه درسي ،سازماندهي مراحل كار و منابع ، سازماندهي محيط به منظور بالا بردن كار نظارت بر پيشرفت دانش آموزان و پيش بيني مسائل با لقوه است .( صفوي،1372) .

تعريف ديگري از سازماندهي و مديريت كلاس وجود دارد كه ميتوان از آنها در رهبري كلاس درس ، با تكيه بر بعد انساني آن چنين تعريف كرد :

مديريت كلاسي عبارت است ، از هنر به كار بردن دانش تخصصي و بهره گيري ازمهارت هاي كلاس داري در هدايت دانش آموزان به سوي اهداف مورد نياز و جامعه .

 

اهميت و ضرورت مديريت و انضباط كلاس

بدون شك به منظور تدريس ونيل به اهداف آموزش و پرورش ، وجود شرايطي لازم مي باشد ، از جمله اين شرايط مي توان به نظم حاكم بر كلاس به عنوان فاكتري مهم اشاره نمود،

زيرا كلاسي كه در آن اولين گام يادگيري (يعني نظم وانضباط  و مشاركت در فعاليت و جلب توجه فعال شاگردان) اعمال نگردد، به يقين نتايج مطلوبي نخواهد داشت. روش هاي كلاس داري ونظم كلاس در ايجاد انگيزه براي يادگيري دانش آموزان بسيار موثر مي باشد.

اهداف مي توانند به وسيله روش ها تحت تاثير قرار گيرند.( 1999،rozyck) بنابراين اعمال روش هاي درست تدريس و سبك هاي مناسب مديريت با توجه به شرايط كلاس ، امكانات آموزشگاه ، توانايي معلم و نوع كتاب و محتواي درسي ، متفاوت ميباشد.

عوامل موثر بر مديريت كلاس را در سه قسمت به شرح زير طبقه بندي مي نماييم .

الف: ويژگي هاي شخصيت معلم ؛

ب: روش هاي تدريس معلم ؛

ج: استفاده از فنون تدريس .

در شكل زير عوامل موثر بر مديريت كلاس ترسيم گرديده است .

عوامل موثر بر مديريت كلاس

 

                      روش تدريس            ويژگي هاي معلم                      فنون تدريس                                     

 

الف) ويژگي هاي شخصيتي معلم

بدون شك شخصيت و يا ويژگي هاي شخصيتي معلم ، يكي از عوامل بسيار مهم در نظم دهي كلاس مي باشد. معلمي كه  ظاهرآن آراسته مي باشد ، مثبت نگر و خوش اخلاق است به توانايي هاي ذهني ، جسمي، عاطفي و تفاوت هاي فردي شاگردان آگاهي دارد ، شرايط فيزيكي كلاس را از قبل آماده مي سازد ، مهارت ارزشيابي و پرسش كردن را ميداند، دانش آموزان را دوست دارد و به كارش علاقه نشان ميدهد، با ايمان ،راستگو ، صادق و خوش بيان مي باشد و در كارش مسلط است و با معلمي كه اين ويژگي‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ها را ندارد ، مسلمآ بسيار متفاوت است بنابر اين معلمين بايد اين صفت را در خود آشكار نمايند و در تمهيدات اشتغال به حرفه ي مقدس معلمي ،اين وي‍‍‍ژگي ها را در خود متبلور سازند .

 

ب)روش هاي تدريس

بسيارند دانشجو معلميني كه در كلاسها ي دانشگاه يا مراكز تربيت معلم ، دائم اين جمله را بيان مي دارند كه " اين روش تدريس را نميتوان در كلاس ها به كار برد " دليل گفتن اين جمله اعتراضي اين است كه دانشجويان معلمي ، هنوز آگاهي ندارد كه هر روش تدريس كارآيي خاص خود  دارد و از يك روش تدريس نمي توان براي آموزش همه دروس و يا در همه كلاس ها استفاده نمود . همچنين بعضي اذعان مي دارند كه اجراي بعضي از روش هاي تدريس ، باعث شلوغي و بي نظمي كلاس مي گردد .

در توضيح اين مطالب شايان ذكر است كه يك معلم بايد با توجه به شرايط كلاسي- امكانات و تجهيزات – توانايي هاي خود و شاگردان و محتواي كتب درسي يك روش مناسب انتخاب نمايد و در صورتي كه روش تدريس معلم مناسب نباشد باعث سردر گمي شاگردان ، شلوغي كلاس و اتلاف وقت خواهد شد . بنابر اين لازم است كه يك معلم نسبت به الگوها ،روش ها و راهبردهاي فنون تدريس ،آگاهي هاي لازم را داشته باشد تا به موقع و در جاي مناسب از هر كدام از روش ها و فنون ،با موقعيت بهره مند گردد . 

يكي از دلايل عدم استفاده از روش هاي فعال تدريس توسط معلمان محتواي كتب درسي مي باشد . تحليل محتواي كتب درسي دوره ي دبيرستان نشان مي دهد كه تنها 37 درصد معيار هاي روش هاي تدريس فعال و كتب درسي اين دوره اعمال گرديده است .(پيريايي،1383) بنابر اين ضرورت دارد كه يك معلم در طراحي آموزشي تدابيري بيانديشد تا شاگردان را با مفاهيمي كه ارائه گرديد آشنا نموده . و امكان بر هم زدن نظم كلاس را از دانش آموزان خاطي سلب نمايد، همچنين ضروري است كه محتواي كتب درسي با توجه به چگونگي آموزش و اعمال روش هاي تدريس فعال باز نگري گردد .

ج) فنون تدريس 

تدريس به مجموعه اعمالي كه معلم براي جلب توجه شاگردان به تدريس اثر بخش و كارآمد تر اجرا مي نمايد ، گفته ميشود. آشنايي و آگاهي نسبت به فنون  تدريس و اعمال آنها در كلاس درس توسط معلم ، باعث مي شود،وي بدون استفاده از خشونت و تنبيه بدني ، كلاس را مديريت نموده و نظم را حاكم سازد ، از جمله فنون تدريس مي توان موارد زير را بر شمرد

 

 

1-   تدبير منفي

تدبير منفي يكي از تكنيك هاي خانواده درماني است و معلم به منظور ساكت كردن كلاس و يا جلب توجه دانش آموزان از آن استفاده مي نمايد بدين صورت كه وقتي كلاس شلوغ ميشود معلم طنين شادي صداي خود را كم كرده و بغض صدايش را افزايش مي دهد و با اين روش به كلاس نظم مي بخشد.

2-    كم وزياد كردن تن  صدا

به منظور جلب توجه شاگردان و وادار كردن آنها به گوش دادن ،معلم بايد با صداي يكنواخت صحبت نكند، نوسانات صداي خود را كم و زياد نمايد تا دانش آموزان شنونده فعالي شوند.

3-    حركت هاي معلم

بين حركتهاي معلم وتوجه شاگردان رابطه مستقيم وجوددارد ، ( شعباني،382) هر چه حركات هدفمند معلم و حركت كردن  به آخر كلاس و بر گشتن و حركات پايين كلاس معلم بيشتر باشد ، معلم بر كلاس مسلط تر خواهد داشت و شاگردان بيشتر به او توجه خواهند كرد ودر نتيجه يادگيري بهتر صورت ميگيرد .

4-   تاكيد روي بعضي از مفاهيم و كلمات

" نگاه كنيد ، دقت كنيد " ، اين كلمات خيلي مهمند و تكرار بعضي افعال و كلمات از جمله نكاتي است كه به خاطر تاكيد معلم ، توجه شاگردان را جلب مي نمايد.

5-   اشارات معلم

بعضي از ايما ها و اشارات معلم ، باعث دقت بيشتر شاگردان مي شود؛ حركات دست ، چشم ،ابرو ، دهان ، انگشتان و سر ، مشتمل برا ين حركات است .

6-   مكث هاي به موقع و هد فمند

برخي معلمان در حين توضيح دادن و يا سخنراني با مكث هاي به موقع حواس شاگردان را به مفاهيم جلب مي نمايند، و سر و صداي دانش آموزان را كاهش مي دهد. و كلاس را اداره مي نمايند .

7-   تشويق وتمجيد دانش آموزان

يكي ازفنوني كه به عنوان ابزاري موثر دراختيار معلمان مي باشد ، تشويق و تمجيد است؛ البته تمجيد عملكرد شاگردان، با ارزش تر از تشويق آنان است ، زيرا تشويق شاگردان باعث به وجود آمدن آموزش و پرورش سود گرايانه مي گردد. همچنين معلم مي تواند با توجه به سن دانش آموزان از تقويت پته اي نيز بهره ببرد .ويا از كارتهاي تلاش ، امتياز و كارت جايزه بدين منظور استفاده نمايد . استفاده ي فاصله اي و نسبي متناوب از اين ابزار ،اثر بخشي آن را ارتقا مي بخشد.

8- نگاههاي معني دار

گاهي  نگاههاي معني دار معلم به دانش آموزي كه به درس توجه ندارد و يا سروصدا مي كند،باعث كاهش رفتار نا به جاي او مي گردد .همچنين با عصبانيت نگاه كردن به دانش آموزاني كه براي كلاس مزاحمت ايجاد كرده اند ؛باعث مي شود دانش آموز وادار شود به درس هاي معلم گوش دهد .

9-ضربه زدن به ميز و صندلي

گاهي معلم با ضربه زدن به ميز يا تابلوي كلاس ،توجه شاگردان به مطالب و مفاهيمي كه ارائه مي شود  جلب مي كند.

10-تدوين قانون و مقررات كلاس

تدوين قوانين كلاسي و تشريح آن براي دانش آموزان و آگاهي دادن به آنها باعث ايجاد نگرش مي گردد و در نهايت موجب عملكرد مثبت فردي و گروهي مي شود . لذا معلمان بايد در تدوين مقررات كلاس به خصوص در روزهاي اول دقت كافي داشته باشند.

نتيجه گيري

به طور خلاصه مي توان گفت : به منظور ايجاد نظم و تغيير مديريت كلاسي ، سه شرط لازم است ،و اين شروط عبارتند از :

روش تدريس مناسب ،ويژگي هاي شخصيتي معلم و استفاده از فنون تدريس ،

هر كدام از موارد ذكر شده به صورت مهندسي شده و كاربردي، در اين مقاله توصيف و تبيين گرديد. در پايان پيشنهادهايي با توجه به مطالب ذكر شده ئر اين مقاله ارائه مي گردد؛

-    تشكيل كارگاههاي آموزشي و اجراي فنون تدريس به صورت علمي در اين كارگاهها براي تمامي كساني كه با تدريس و به طور كلي آموزش سر و كار دارند.

-    تشكيل دورههاي ضمن خدمت به منظور آشنايي همه معلمان با روش هاي تدريس گوناگون  ،تا معلمان بتوانند در مواقع ضروري آن روش ها را به كار گيرند .

-    برگزاري همايش ،سمينارها و نشست هاي علمي و جلسات شوراي معلمان مي تواند فرصت بسيار مناسبي جهت بحث پيرامون انضباط كلاسي فراهم اورد.

-         دعوت از افراد موفق براي ايراد سخنراني در جلسات شوراي معلمان پيرامون چگونگي مديريت كلاس درس .

-    تغيير محتواي كتب درسي با توجه به روش هاي فعال تدريس و ارائه ي محتوا براساس تفكر واگرا به جاي تفكر همگرا به منظور در گير كردن شاگردان با مطالب و كمرنگ كردن روش هاي تدريس سنتي .

-    تبيين ويژگي هاي يك معلم نمونه از نظر شخصيتي و اخلاقي و ارائه ي الگو هاي مناسب توسط گرو ههاي آموزشي ، رسانه ها و آموزش و پرورش و استخدام معلماني با ويژگي هاي شخصيتي مناسب .

-    تقدير از معلماني كه بدون تنبيه و خشونت به بهترين نحو ممكن كلاس درس خود را مديريت مينمايندو تهيه ي فيلم و سي دي از الگو هاي تدريس اين معلمين جهت استفاده ي ساير همكاران .

-         اجراي طرح مربيگري همتا در مدارسي كه بعضي معلمين در اداره كلاس مشكل دارند.

-    اجراي طرح تصميم گيري دلفي و سيستم گروهي اسمي به منظور نظر سنجي از همه ي همكاران جهت مديريت كلاس درس و برگزاري دوره ي بيست ساعته ي كوتاه مدت ضمن خدمت پيرامون شيوه ها ي مديريت كلاس براي كليه معلمان .

-         تحقيق پيرامون موضوع و شيو ه هاي مناسب مديريت كلاس در مقاطع تحصيلي ابتدايي ، راهنمايي و دبيرستان .

-         چاپ و نشر خلاصه تحقيقات انجام شده به صورت اقدام پژوهي در خصوص موضوع مديريت كلاس درس .

در پايان اميد است مطالب ارائه شده در اين مقاله مورد استفاده ي معلمان گران قدر اين مرز وبوم قرار گيرد.

منابع و مآخذ

پيريايي ، حسين : بررسي راههاي افزايش علاقه مندي دبيران استان لرستان با استفاده از روش هاي تدريس

جويس ،بروس وويل ،مارشا : الگوهاي جديد تدريس، ترجمه بهرنگي ،محمد رضا ،نشر تابان ،1376

خلاق كار ،آموزش و پرورش استان لرستان ،1383

رئوفي ،حسين ،مديريت ،رفتار كلاسي ،چاپ دوم ،انتشارات آستان قدس رضوي،1377

سرمد،غلامعلي ،:تدريس ، هنر معلمي ، انتشارات اشراق 1376

شعباني ، حسن :مهارت هاي آموزش و پرورش ( روشها و فنون تدريس ) ، انتشارات سمت ، 1371

فتحي آذر اسكندر : روشها و فنون تدريس انتشارات دانشگاه تبريز 1382

قورچيان ، نادر قلي : جزيئات روش تدريس ، نشر دفتر همكاري هاي علمي بين المللي آموزش و پرورش 1379

  

 


+ نوشته شده در  دوشنبه هجدهم آبان 1388ساعت 14:26  توسط محمد مراد خانی  |